Liberalis

History is philosophy teaching by examples. – Bolingbroke

Wielu wolnościowców jest zaznajomionych z systemem prywatnego prawa, który dominował na Islandii w okresie Wolnej Wspólnoty (930-1262). Mechanizmy rynkowe a nie rządowy monopol na użycie siły stanowiły tam zachętę do współpracy i utrzymania porządku.

W zarysie podstawowe cechy tego systemu wyglądały następująco: władza ustawodawcza spoczywała w rękach Zgromadzenia Powszechnego (althingi); ustawodawcami byli naczelnicy (godhar; l. poj. godhi) reprezentujący członków zgromadzenia (thingmenn; l. poj. thingmadhr [ang. Assemblyman]). Każdy Islandczyk był związany z jakimś naczelnikiem – czy to bezpośrednio poprzez bycie członkiem zgromadzenia, czy też pośrednio przez przynależenie do gospodarstwa, na którego czele stał jakiś członek zgromadzenia. Naczelnictwo (godhordh) stanowiło własność prywatną, którą można było kupić i sprzedać. Przedstawicielstwo było raczej kwestią wyboru niż miejsca zamieszkania. Członek zgromadzenia mógł zmienić naczelnika (zmieniając jednocześnie odbiorcę płaconych przez siebie należności) bez konieczności przenoszenia się do innego okręgu. Wynikająca stąd konkurencja pomiędzy naczelnikami służyła utrzymywaniu ich w ryzach.
Przeczytaj całość »

Ochrona przed Biznesem w Wolnym Kraju

Wstęp

Jak wyglądałoby życie w społeczeństwie libertariańskim – społeczeństwie z całkowicie nieregulowanym, laissez-faire, rynkiem? Jedną z bolączek wielu krytyków jest to, że bez różnych państwowych regulacji mających na celu ochronę słabych przed wyzyskiem ze strony silnych, konsumenci byliby na łasce producentów, pracownicy pracodawców, dłużnicy wierzycieli, a najemcy czynszownikom.

Niektórych, bardziej prawicowych, libertarian ten problem nie rusza, gdyż uważają, że dzisiejsze regulacje dają nieuczciwą przewagę konsumentom, pracownikom, dłużnikom i najemcom. Zniesienie tych regulacji ustanowiłoby po prostu równość wobec prawa. Tego typu libertarianie odrzucają lewicową ideę interesów biznesu jako potężnej i być może niebezpiecznej siły we współczesnym społeczeństwie; zgadzają się z kolei zwykle z określeniem Wielkiego Biznesu przez Ayn Rand jako „uciskanej mniejszości.” (Rand określała do tego kompleks militarno-przemysłowy jako „mit, w najlepszym wypadku.”) Dla lewicowców takie ignorowanie potęgi biznesu jest tak rozstrajające, że zwykle wrzucają libertarian do worka z innymi apologetami na rzecz klasy rządzącej.

Przeczytaj całość »

Ubezpieczenie zdrowotne, które działało – zanim rząd go nie “naprawił”

Ciągle mówi się dziś, że Stany Zjednoczone stoją w obliczu kryzysu służby zdrowia. Koszty medyczne są za wysokie i ubezpieczenie zdrowotne jest poza zasięgiem biednych. Nigdy nie identyfikuje się jasno przyczyny kryzysu, ale rozwiązanie jest oczywiste: rząd musi się zająć problemem.

Osiemdziesiąt lat temu także wmawiano Amerykanom, że kraj stał w obliczu kryzysu służby zdrowia. Wtedy jednak problem był taki, że koszty medyczne były zbyt niskie i że ubezpieczenie zdrowotne było zbyt szeroko dostępne. Ale także i w tamtych czasach rząd zajął się problemem. I to jak się nim zajął!

Przeczytaj całość »

[Roderick Long (ur. 1964) jest profesorem filozofii na Uniwersytecie w Auburn i libertariańskim komentatorem politycznym. Jest obecnie redaktorem naczelnym Journal of Libertarian Studies i członkiem Instytutu Ludwiga von Misesa. Jest założycielem i prezydentem Instytutu Molinari. Prowadzi stronę praxeology.net i bloga Austro-Athenian Empire]

Witam w Polsce, panie profesorze. To Pański pierwszy raz tutaj?

Tak.

Jak więc się Panu tu podoba?

Och, było wspaniale. Chodziłem sobie po Polsce, dziś byliśmy na zamku. Wczoraj miałem wykład na konferencji i tylko chodziłem sobie uliczkami. Jest naprawdę pięknie.

Przeczytaj całość »

Równość to ideał wyznawany przez wiele ideologii, rzadko jednak łączony z libertarianizmem czy klasycznym liberalizmem. A wręcz przeciwnie, zarówno libertarianie, jak i ich krytycy postrzegają równość jako ideę przeciwną idei wolności według libertariańskiego jej rozumienia.

Co się jednak rozumie przez “równość”?

Przeczytaj całość »